Je menstruatie blijft al een paar maanden uit sinds je serieuzer bent gaan trainen. Stiekem vind je dat wel prettig. Geen pijnlijke buik tijdens je hardlooptraining, geen gedoe met tampons in de sportschooltas. Veel sportende vrouwen denken hier hetzelfde over: eindelijk rust van dat maandelijkse ongemak. Alleen is dat gevoel van geluk misleidend. Een uitgebleven cyclus is geen bonus van al dat trainen, het is het duidelijkste signaal dat je lichaam je kan geven dat er iets misgaat.
Je lichaam schakelt over op spaarstand
Wat er gebeurt heet RED-S, relatief energietekort in de sport. De term verving in 2014 wat sportartsen daarvoor de Female Athlete Triad noemden, en beschrijft wat er misgaat als je lichaam structureel meer energie verbruikt dan je binnenkrijgt via voeding. Niet één keer na een zware trainingsweek, maar herhaaldelijk, week na week.
Je lichaam reageert daarop niet door je gewoon vermoeider te maken. Het schakelt processen uit die het op dat moment als niet-essentieel bestempelt. Je spijsvertering vertraagt, je immuunsysteem wordt minder alert, en je menstruatiecyclus valt stil. Dat laatste voelt voor veel vrouwen als praktisch, maar het is eigenlijk je lichaam dat zegt: ik heb niet genoeg brandstof om alles draaiende te houden, dus dit gaat eerst.
Waarom je dit als sportende vrouw makkelijker over het hoofd ziet
RED-S komt bij vrouwen vaker voor dan bij mannen, en dat heeft een paar concrete oorzaken. Veel vrouwen die serieus trainen combineren een hoge trainingsomvang met voeding die daar niet op is aangepast, vaak zonder dat ze het doorhebben. De zoektocht naar een "ideaal" gewicht speelt mee, net als onvoldoende hersteltijd en simpelweg te weinig kennis over hoeveel energie intensieve training eigenlijk kost.
Het verraderlijke is dat de eerste fase juist goed kan voelen. Minder eten en meer trainen laat je lichaamsgewicht dalen, en dat kan op korte termijn zelfs voor snellere tijden zorgen. Daardoor blijven veel vrouwen maanden, soms jaren, gewoon doortrainen voordat ze doorhebben waar hun klachten vandaan komen. En dit speelt niet alleen bij topsport. Ook fanatieke amateurs die vier of vijf keer per week sporten lopen dit risico.
De link tussen je cyclus en je botten
Het uitblijven van je menstruatie staat niet op zichzelf. Door het energietekort daalt je oestrogeenspiegel, en oestrogeen speelt een sleutelrol bij de opname van calcium in je botten. Blijft die opname achter, dan onttrekt je lichaam calcium uit je botweefsel om elders in je lichaam te kunnen gebruiken. Op de lange termijn kan dat leiden tot botontkalking en een verhoogd risico op stressfracturen, precies het soort blessure dat een trainingsschema maandenlang kan platleggen.
Dit is ook waarom het slim is om je cyclus niet als bijzaak te behandelen, maar als een van je belangrijkste trainingssignalen. Wil je juist wél slimmer trainen met je cyclus als leidraad in plaats van hem te negeren? Lees dan ook ons artikel over trainen in lijn met je cyclus. Vermoeidheid die je toeschrijft aan een drukke week kan trouwens ook een andere oorzaak hebben: check ook wat we schreven over ijzertekort bij sportende vrouwen, want de twee gaan bij intensieve sporters regelmatig samen op.
De signalen die je makkelijk mist
Een uitgebleven cyclus is het duidelijkste teken, maar lang niet het enige. Let ook op aanhoudende vermoeidheid die niet overgaat met een rustdag, vaker verkouden zijn dan normaal, slechter slapen ondanks fysieke uitputting, of een prestatie die stagneert terwijl je juist meer traint. Sommige vrouwen merken dat ze constant koud hebben, of dat blessures die normaal snel genezen nu blijven aanslepen.
Volgens de Nederlandse sportgeneeskunde wordt RED-S vaak niet op tijd herkend, juist omdat de signalen zo makkelijk aan iets anders worden toegeschreven, zoals stress of een drukke periode. Sportartsen adviseren daarom om het niet zelf te blijven uitzoeken als klachten langer dan een paar maanden aanhouden. Een recente publicatie in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde bevestigt dat vroege herkenning cruciaal is om blijvende schade aan botten en hormoonhuishouding te voorkomen.
Wat je morgen anders kunt doen
Het goede nieuws is dat RED-S in de meeste gevallen omkeerbaar is zodra je energie-inname weer in balans komt met wat je verbruikt. Dat betekent niet per se minder sporten, vaak is meer eten, en dan vooral op de juiste momenten rond je training, al genoeg. Bouw voldoende koolhydraten in vlak voor en na een zware sessie, en zie eten niet als iets wat je "verdient" met sporten, maar als de brandstof die je training pas laat renderen.
Krachttraining helpt daarnaast om je botten sterker te maken, ook los van je hormonale situatie. Twijfel je waar je moet beginnen? Onze gids voor beginnen met krachttraining als vrouw is een goed startpunt. Blijft je cyclus langer dan drie maanden uit terwijl je niet zwanger bent, maak dan een afspraak met je huisarts of een sportarts. Sportzorg Nederland kan je daarbij helpen met gespecialiseerde begeleiding, ook als je geen topsporter bent.
Je lichaam vraagt niet om minder ambitie. Het vraagt om genoeg brandstof om die ambitie waar te maken zonder dat het je op de lange termijn iets kost.